زیست شناسیفصل دومیازدهم

حواس

در این پست با انواع حواس (ویژه و پیکری) و انواع گیرنده های حس و ساختار آن ها آشنا می شویم.

اثر محرک ها توسط حواس ( یاخته، ساختار، اندام) دریافت می شود. حواس می توانند اثر محرک را به شکل پیام عصبی در آورند و آن را به دستگاه عصبی _ مرکزی ارسال کنند. پیام های عصبی توسط دستگاه عصبی _ مرکزی مورد پردازش قرار می گیرند و در صورت لزوم دستگاه عصبی _ مرکزی به محرک پاسخ می دهد.

انواع گیرنده های حس

۱_ یک یاخته ی غیر نورون باشد

  • مانند گیرنده ی چشایی زبان
  • در این صورت نورون حسی، پس سیناپسی است.
حس چشایی و زبان

۲_ می تواند نورون باشد(نورون تمایز یافته و تغییر شکل داده)

  • مانند گیرنده ی نوری در چشم
  • در این صورت نورون حسی پس سیناپسی است.
یاخته های گیرنده ی نور ( گیرنده ی حس )

۳_ می تواند دندریت یک نورون حسی باشد.

  • مانند گیرنده ی فشار در پوست
  • در این صورت نورون حسی، پیش سیناپسی است.
پوست ( انواع گیرنده ی حس )

نکته: درک، عملی آگاهانه است که توسط مخ انجام می شود.اگر غیر آگاهانه باشد توسط سطوح پایین تر از مخ (نخاع، ساقه ی مغز و …) انجام می شود.

انواع گیرنده:

a_ گیرنده های شیمیایی؛ بینی و زبان

b_ گیرنده های دما ؛ پوست ، بخش هایی از درون بدن( حساس به تغییرات دمای درون بدن و خون) به دو دسته تقسیم می شوند :

  1. گیرنده ی گرما
  2. گیرنده ی سرما

c_ گیرنده های مکانیکی؛ گیرنده ی فشار در پوست، گیرنده ی فشار خون در دیواره رگ ها

d_ گیرنده ی نوری؛ در لایه ی شبکیه ی چشم قرار دارد و توسط امواج نوری تحریک می شود.

e_ گیرنده ی درد؛ پوست، دیواره ی سرخرگ

انواع گیرنده

گیرنده ها

۱_ گیرنده هایی که فقط توسط یک نوع محرک تحریک می شوند؛ مانند گیرنده ی نوری که محرک آن نور می باشد.

۲_ گیرنده هایی که با بیش از یک نوع محرک تحریک می شوند؛ مانند گیرنده ی درد که محرک آن می تواند سرما ی شدید، گرمای شدید، مواد شیمیایی، بریدگی و آسیب بافتی باشد.

نکته : درون پوشش پیوندی گیرنده ی فشار و گره ی رانویه وجود دارد.

گیرنده ی فشار ( حس )

حواس ویژه:

شامل گیرنده های حسی است که در اندام های حسی سر به صورت متمرکز قرار دارند و در سراسر بدن پخش نشده اند.

حواس ویژه

تقسیم بندی حواس ویژه:

۱_ حس بینایی؛ شامل گیرنده های نوری است.

۲_حس شنوایی ؛ شامل گیرنده های مکانیکی است

۳_حس چشایی؛ شامل گیرنده های شیمیایی است

۴_ حس بویایی؛ شامل گیرنده های شیمیایی است

۵_ حس تعادل؛ شامل گیرنده ی مکانیکی است.

نکته: حواس پیکری، شامل گیرنده های حسی است که در اندام خاصی قرار ندارند بلکه در بخش های مختلف بدن پخش شده اند.

نکته: گیرنده ی همه ی حواس پیکری شامل دندریت نورون حسی است.

گیرنده های تماس

  • بیش از یک نوع اند ( گیرنده های تماس به سه دسته ی فشار، ارتعاش و لمس تقسیم می شوند).
  • هر جا که تعداد گیرنده های تماس کمتر است،پوست آن قسمت نسبت به محرک های مکانیکی حساسیت کمتری دارد.

نکته: گیرنده ی لمسی، لمسی بوده و با ضعیف ترین محرک تحریک می شود.

نکته: گیرنده ی فشار به محرک قوی تری برای تحریک شدن نیاز دارد چون در عمق می باشد.

پوست

نکات شکل پوست:

گیرنده های پوست
  • دو لایه دارد:

۱_ لایه ی بیرونی؛ اپی درم نام دارد. شامل چندین لایه ی یاخته ی پوششی است که خارجی ترین یاخته های آن مرده اند و به تدریج می ریزند

۲_ لایه ی درونی؛ درم نام دارد. درم شامل:

  1. بافت پیوندی رشته ای
  2. عروق خونی
  3. پیاز مو
  4. ماهیچه ی صاف متصل به پیاز مو
  5. غدد عرق: مجرای غده ی عرق از لایه های درم، غشا پایه و اپی درم می گذرد و توسط منفذ عرق به سطح پوست راه می یابد.مجرای غده ی عرق هر چه به سطح پوست نزدیک تر می شود، قطرش کمتر می شود.
  • لایه ای که بلافاصله زیر اپی درم قرار دارد غشا پایه می باشد که یکنواخت نیست و حالت موج دار دارد.
  • یاخته های پوششی اپی درم وارد درم شده و اطراف ریشه ی مو را در بر می گیرند.
منافذ پوست

در پوست دو نوع منفذ داریم:

۱_ منفذ عرق

۲٫ منفذی که مواد از آن خارج می شود.

  • در درم عروق خونی هر چه به سطح نزدیک تر می شوند، قطرشان کمتر می شود. در اپی درم عروق خونی نداریم ولی پایانه ی عصبی داریم.
  • اپی درم فاقد گیرنده های حواس پیکری است

نکته: هر محرکی که گیرنده های عمقی تماس را تحریک کند حتما گیرنده های سطحی حس تماس را هم تحریک می کند.

نکته: هر محرکی که گیرنده های سطحی حس تماس را تحریک کند، بسته به شدت آن محرک ممکن است گیرنده های عمقی حس تماس را تحریک کند یا تحریک نکند.

نکته: اطلاعات گیرنده های دمایی به هیپوتالاموس می رود.

حس وضعیت

در یک لحظه چشمتان را ببندید، مغز می فهمد که دستتان کجاست،پاهایتان کجا قرار دارد و… این حس وضعیت است.پیام های گیرنده های وضعیت به مخچه می روند.

حس وضعیت

انواع گیرنده ی مکانیکی:

۱_ گیرنده ی لمس؛ پوست، نوک انگشتان، لب

۲_ گیرنده ی فشار؛ پوست، دیواره ی رگ ها

۳_ گیرنده ی ارتعاش؛ گوش

۴_ گیرنده ی وضعیت؛ ماهیچه ی اسکلتی، زردپی، کپسول

سرخرگ ها

همه ی سرخرگ ها: گیرنده ی درد دارند.

سرخرگ های کوچک: دارای گیرنده ی درد، گیرنده ی شیمیایی حساس به افزایش Co2 هستند.

سرخرگ های گردش عمومی: دارای گیرنده ی درد، گیرنده ی شیمیایی حساس به کمبود O2 و افزایش Co2 ، H هستند.

انواع گیرنده

گیرنده های پیکری: فشار، لمس، وضعیت، o2 ، co2  و H ، دمایی، درد

گیرنده های ویژه: نور، چشایی، ارتعاش

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا