زیست شناسیفصل دومیازدهم

گوش ، بینی و زبان

درک صدا توسط مغز ( قشر مخ) صورت می گیرد. تشخیص صدا، برعهده ی گوش می باشد.

غدد درون مجرای گوش:

  1.  غدد برون ریز هستند
  2.  خط اول دفاعی بدن هستند.( به طور غیر اختصاصی از ورود عوامل خارجی به گوش جلوگیری می کنند.

آن قسمت از مجرای گوش که توسط استخوان محافظت نمی شود توسط چربی احاطه شده است.

لاله ی گوش:
از سه بخش تشکیل شده است

  1. پوست             بافت پوششی
  2. غضروف             بافت پیوندی
  3. چربی              بافت پیوندی

پرده ی صماخ مرز بین گوش بیرونی و میانی است ( نه جزء گوش میانی است و نه جزء گوش خارجی)

بخش های مختلف گوش

گوش میانی

  • در گوش میانی، صندوقچه ی استخوانی پر از هواست
  • استخوان چکشی زائده ای دارد که به آن دسته ی استخوان چکشی می گویند که این دسته به وسط پرده ی صماخ متصل است.
  • استخوان سندانی، استخوان میانی است، از قسمت ضخیم با استخوان چکشی و از قسمت نازک با استخوان رکابی مفصل دارد
  • استخوان رکابی، شبیه رکاب اسب است که کف آن روی دریچه ی بیضی قرار دارد.

شیپور استاش

  • برای این که پرده ی صماخ به خوبی مرتعش شود باید فشار هوا در دو طرف پرده ی صماخ (ئ جلو و پشت) برابر باشد. هوای جلوی پرده ی صماخ همان هوای بیرون است که از مجرای گوش وارد گوش می شود.
  • شیپور استاش هوای محیط جدید را توسط دهان و حلق دریافت می کند و به پشت پرده ی صماخ می برد و هوای قبلی پشت پرده ی صماخ را از طریق دهان و حلق خارج می کند.
شیپور استاش

به حلق ۶ مجرا مرتبط می شود

۱٫ دهان        2. بینی        3. مری         4. نای         5و ۶ . دو عدد شیپور استاش

علت گرفتگی گوش

وقتی ارتفاع افزایش می یابد، فشار هوا در حال کم شدن است. جلوی پرده ی صماخ هوای کم فشار جریان دارد.پشت پرده ی صماخ هوای قبلی جریان دارد.( هوای پر فشار). این اختلاف فشار باعث گرفتگی گوش می شود.( جویدن آدامس کمک به ورود هوا به شیپور استاش می کند)

نکته: گیرنده ی شنوایی، یاخته ی مژک دار می باشد.

نکته: دریچه ی بیضی مرز بین گوش درونی و میانی است.

نکته: امواج صوتی مستقیما به پیام عصبی تبدیل نمی شوند، امواج صوتی پس از برخورد به پرده ی صماخ به انرژی حرکتی تبدیل می شوند و …

مسیر امواج صوتی

صوت …….  لاله ی گوش …….  مجرای گوش …….  پرده ی صماخ   …….  چکشی…….  سندانی  …….رکابی  …….  دریچه ی بیضی …….  ارتعاش مایع درون حلزون گوش             یاخته ی مژک دار……. تولید پیام عصبی …….. عصب شنوایی  …….  تالاموس …….. قشر

مسیر امواج صوتی در گوش

نکته: در گیرنده ی شیمیایی، عامل تغییر شکل باعث ایجاد پیام می شود.

نکته: حلزون گوش بخشی از محفظه ی درونی می باشد ( کل محفظه: حلزون گوش، مجاری نیم دایره).

حلزون گوش

  • از سه محفظه تشکیل شده است که به صورت طولی در کنار هم قرار گرفته اند.
  • درون هر محفظه توسط مایعی پر شده است.
  • دریچه ی بیضی در قاعده ی محفظه ی بالایی قرار دارد.( محفظه ی بالایی و پایینی در انتها با هم در ارتباط اند)
  • در حلزون گوش، تعداد یاخته های پوششی از تعداد گیرنده های مژک دار بیشتر است.
  • محفظه ی بالا و پایین به محفظه ی میانی راه ندارد.
  • قاعده ی یاخته های مژک دار در غشای محفظه ی پایینی قرار دارد.ارتعاش از محفظه ی بالایی به محفظه ی پایینی منتقل می شود و این ارتعاش باعث لرزیدن غشایی می شود که قاعده یاخته های مژک دار در آن قرار دارد، در نتیجه سبب خم شدن مژک ها می شود ….
حلزون گوش
اندام کورتی
حلزون گوش

تعادل

مختصات مجرای نیم دایره

مختصات سه مجرای نیم دایره

۱_ حرکت به جلو و عقب  Z 

۲_ حرکت به بالا و پایین   Y

۳_ حرکت به چپ و راست  X

هر انسانی دو گوش و شش مجرای نیم دایره دارد.

عصب های گوش

حرکت سر در یک جهت باعث حرکت مایع درون مجاری نیم دایره در جهت عکس می شود. در نتیجه ماده ی ژلاتینی را به طرف عکس جهت سر خم می کند. این امر سبب خم شدن مژک ها می شود … 

تغییر موقعیت سرسبب حرکت مایع درون مجاری نیم دایره وحرکت ماده ی ژلاتینی می شود. حرکت ماده ی ژلاتینی سبب حرکت مژک ها. در نتیجه ی حرکت مژک ها پیام عصبی ایجاد می شود. ارسال پیام به مخچه ….ارسال پیام به مخ….

مجاری نیم دایره
  • در گیرنده های تعادلی، عامل تغییر شکل باعث ایجاد پیام می شود.
  • اگر سر به بالا حرکت کند، مایع درون مجاری نیم دایره ی Y به سمت بالا می رود
  • اختلال در بخش دهلیزی گوش باعث سرگیجه و عدم تعادل می شود
  • مژک های گیرنده ی شنوایی در تماس با ماده ی ژلاتینی اند.اما مژک های گیرنده ی تعادل درون ماده ی ژلاتینی قرار دارند.
  • تعادل فقط از طریق دهلیز گوش بر قرار نمی شود، مغز برای حفظ تعادل باید از جاهای دیگر هم پیام دریافت کند ( حس وضعیت)
  • درک حس تعادل با مغز ( مخ) است. اگر بدن در حال خروج از حالت تعادل باشد.مخچه از طریق دستور های حرکتی که می دهد فرد را به حالت تعادل بر می گرداند.

عصب گوش

  • عصب دو قسمتی* می باشد.
  • دو بخش در ابتدا از هم جدا هستند ( گوش داخلی)، سپس به هم پیوسته و عصب واحدی را تشکیل می دهند.
  • هر دو بخش شامل آکسون های بلند اند.

* دو قسمت شامل:

۱_ بخش دهلیزی: حرکت مایع مجاری نیم دایره ……  خم کردن ماده ی ژلاتینی به یک طرف ….. خمش مژک ها

۲_ بخش حلزونی: حرک مایع درون بخش حلزونی ….. خمش مژک ها

عصب های گوش

انواع دریچه ها در بدن

۱_ دریچه های دستگاه گوارش

  • بنداره ی ابتدای مری
  • کاردیا
  • پیلور
  • ایلئوسکال
  • مخرج

۲_ دریچه های قلب

  • دو لختی
  • سه لختی
  • سینی

۳_ دریچه های سیاهرگی

  • لانه کبوتری

۴_ دریچه ی بیضی در گوش

۵_ اپی گلوت ( غضروف)

حس بویایی

حس بویایی

در سقف حفره ی بینی سه دسته یاخته داریم

۱_ نورون های حسی که دندریت آن ها گیرنده ی بویایی است. این یاخته ها …

  • مژک دارند
  • نورون تغییر شکل یافته اند.زیرا دندریت مژک دار دارند.
  • درون مخاط بویایی قرار دارند ( لایه ی مخاطی).لایه ی مخاطی از دو بافت پوششی و پیوندی تشکیل شده است. بافت پوششی در خارج و بافت پیوندی در داخل قرار دارد.

۲_ یاخته های پوششی استوانه ای ( برخلاف مجاری هادی تنفسی، مژک دار نیست)

۳_ یاخته های کوچک که در قاعده قرار دارند.

نکته ی شکل:

  • تعداد یاخته های پوششی استوانه ای از دو نوع دیگر بیشتر است.
  • هسته ی یاخته های استوانه ای به فضای داخلی بینی نزدیک تر است
  • یاخته های استوانه ای و گیرنده های بویایی با مولکول های بودار در تماس اند و یاخته های قاعده ای با مولکول های بودار در تماس نیستند.
  • اطراف پیاز بویایی پرده های مننژ وجود دارد و عصب بویایی پس از عبور از پرده های مننژ وارد پیاز بویایی می شود

نکته: مخاط بینی در همه ی قسمت ها مژک دار نیست.( در سقف حفره ی بینی مژک دار نیست)

نکته: گیرنده ی بویایی در بین یاخته های استوانه ای مخاط بینی قرار دارند.آکسون گیرنده های بویایی از بین یاخته های پوششی، غشا پایه، بافت پیوندی و منافذ استخوان جمجمه عبور می کند و به طرف پیاز های بویایی مغز می رود و با دندریت نورون های پیاز بویایی سیناپس تشکیل می دهد.

نکته: اعصاب بویایی خیلی کوتاه هستند. ( فاصله ی بینی تا مغز کم می باشد)

نکته: هر کدام از دسته آکسون هایی که از هر سوراخ استخوان سقف حفره ی بینی می گذرند و وارد پیاز بویایی* می شوند یک عصب به حساب می آیند.

* پیاز بویایی دو عدد می باشند که بالای لوب پیشانی قرار دارند.جزء دستگاه لیمبیک هستند.

نکته: استخوان سقف حفره ی بینی از نوع بافت اسفنجی است و در اطراف یک لایه ی متراکم وجود دارد که توسط مغز قرمز پر می شود.

نکته: شکسته شدن استخوان حفره ی بینی می تواند بویایی را مختل کند.

نکته: مرکز پردازش نهایی حس بویایی در جلوی نیم کره های مخ و در بخش گیجگاهی قرار دارد.

نکته: در گیرنده های شنوایی، بویایی و چشایی مژک دیده می شود.

حس چشایی

حس چشایی

جوانه ی چشایی شامل یاخته های زیر می باشد

۱_ یاخته ی پشتیبان

۲_ یاخته ی چشایی

  • یاخته های غیر عصبی اند
  • تمایز یافته اند
  • در دو طرف این یاخته ها، یاخته های پشتیبان قرار دارند.( یاخته های پشتیبان نقش محافظتی دارند)

۳_ یاخته ی کوچک در قاعده ( یاخته ی پایه ای)

  • هر جوانه ی چشایی یک منفذ داردکه از طریق آن گیرنده های شیمیایی با محیط داخل دهان ارتباط دارند
  • تعداد یاخته های پشتیبان بیشتر از تعداد گیرنده های چشایی است.
  • گیرنده ی چشایی : صورتی رنگ         یاخته ی پشتیبان: نارنجی رنگ
  • عصب چشایی شامل دندریت های بلند است.
  • عصب شنوایی، تعادلی، بویایی و بینایی شامل آکسون های بلند است.

چگونگی تحریک گیرنده های چشایی

غذا…….حل شدن ذرات غذا در بزاق……. ورود ذرات غذایی محلول در بزاق به منفذ چشایی…….تحریک گیرنده های چشایی درون جوانه ی چشایی و تولید پیام عصبی در گیرنده……..انتقال پیام از گیرنده ی چشایی به نورون حسی …….انتقال پیام به مغز……. پردازش و تفسیر پیام چشایی و درک مزه

مزه های اصلی غذا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا